# DÖKÜM KURULUM (CASTING SETUP) MÜHENDİSLİK ARAŞTIRMASI
## fikatia-local döküm simülasyonu — MAGMA/ProCAST/NovaFlow parite parametre standartları

> **Amaç:** `docs/dokum_sim_blueprint.md`'nin tamamlayıcısı. Blueprint mimariyi taşır; bu belge
> **kurulum (setup) parametrelerinin sayısal standartlarını** taşır: döküm süresi formülleri,
> yolluk oranları, chill HTC değerleri, besleyici modül/besleme-mesafesi kuralları, döküm yönü
> kriterleri ve ticari yazılım parite parametre listesi.
> **Kaynak:** 2026-07 web araştırması (URL'ler bölüm sonlarında) + klasik dökümhane literatürü
> (AFS/SFSA/Campbell/Wlodawer). Kesinliği düşük değerler `~` ile işaretli.

---

## 1. DÖKÜM GİRİŞLERİ (ingate / pouring)

### 1.a Formüller ve sayısal standartlar

**Döküm süresi (pouring time) — malzemeye göre ampirik formüller:**

| Malzeme | Formül | Sabitler / Notlar |
|---|---|---|
| Gri dökme demir (<450 kg) | `t = K·(1.41 + T/14.59)·√W` | K = akıcılık(inç)/40 (tipik ~1.0); T = ort. et kalınlığı [mm]; W [kg]; t [s] |
| Gri dökme demir (>450 kg) | `t = K·(1.236 + T/16.65)·∛W` | büyük döküm küp-kök geçişi |
| Çelik döküm | `t = (2.4335 − 0.3953·log₁₀W)·√W` | W [kg]; ağırlık arttıkça katsayı düşer |
| Sfero (GGG) | `t = K₁·√W` | K₁ ≈ 2.08 ince kesit; ~1.4–2.1 kesit kalınlığına göre |
| Hafif alaşım (Al, Mg) genel | `t = K·√W` | K ≈ 2–3 (yavaş, türbülans kritik); kokilde daha kısa |
| Bakır alaşımları | `t = K·√W` | K ≈ 1.3–2.0 (~) |
| Genel AFS/Bernoulli kalıbı | `t = S·√(2·P·G)` | G = yolluk+besleyici dahil kütle; S = et-kalınlığı katsayısı |
| Büyük döküm birleşik (ZHY) | `t = f·(√G + ∛(15δ·G))·(2/3)^(n−1)` | >20 ton, δ ≤ 600 mm için ±%10 |

**Kural:** süre çok kısa → türbülans/erozyon/hava hapsi; çok uzun → soğuk birleşme (cold shut)
/ eksik dolum (misrun). Simülasyonda her iki uç da kriter haritasıyla doğrulanır.

**Kütle debisi ve giriş kesiti:**

| Büyüklük | Formül | Not |
|---|---|---|
| Ortalama kütle debisi | `ṁ = W_toplam / t` [kg/s] | W_toplam = parça+yolluk+besleyici |
| Hacimsel debi | `Q = ṁ / ρ_sıvı` | ρ_sıvı: Al ~2385, çelik ~7000, GG ~6900 kg/m³ |
| Choke'tan teorik hız | `v = c_d·√(2gH)` | c_d = 0.6–0.9 (köşeli 0.6, yuvarlatılmış 0.85–0.9) |
| Giriş kesiti (toplam) | `A_giris = Q / v_giris` | v_giris hedefi alaşım limitinden (aşağıda) |
| Kritik giriş hızı (Campbell) | Al: **0.4–0.6 m/s** (teorik 0.5); saf Fe: ~0.45–0.5 m/s; Mg: 0.4–0.6 m/s | üstünde oksit katlanması (entrainment); pratik kum döküm gri demirde 1 m/s'e kadar tolere edilir (~) |

**Döküm sıcaklığı (pouring temperature) pratikleri — alaşım başına:**

| Alaşım | T_liquidus [°C] | Döküm sıcaklığı [°C] | Superheat [°C] |
|---|---|---|---|
| Al-Si (AlSi7Mg/A356) | ~615 | **680–750** | 65–120 |
| Al genel (kokil) | ~660 | 700–760 | ~90 |
| Mg alaşımları (AZ91) | ~595 | 680–720 (~) | 85–125 |
| Gri dökme demir (GG25) | ~1200 | **1300–1400** | 100–200 |
| Sfero (GGG40-60) | ~1150 | 1350–1450 | 150–250 |
| Karbon/düşük alaşım çelik | ~1495 | **1550–1620** | 60–120 |
| Paslanmaz çelik | ~1450 | 1500–1550 | 100–150 |
| Bronz (kalay) | ~1000 | **1100–1250** | 30–70 (kalıba girişte) |
| Pirinç | ~930 | 1000–1100 | 70–150 |
| Çinko (HPDC) | ~387 | 410–450 | 25–60 |

**Çoklu giriş / gecikmeli giriş zamanlaması:**
- **Eşzamanlı (simultaneous):** tüm girişler t=0'da açık — standart; kesit dağılımı debiyi paylar.
- **Ardışık (sequential / step gating):** basamaklı yollukta alt giriş önce dolar, seviye giriş
  kotuna ulaşınca üst giriş devreye girer — *fiziksel* olarak kendiliğinden (simülasyonda VOF/CA
  bunu doğal çözer). MAGMASOFT ayrıca **birden çok döküm havzasını farklı sınır koşullarıyla**
  (ayrı zaman/debi eğrisi) tanımlatır.
- **Gecikmeli giriş senaryosu:** giriş başına `açılma_t / kapanma_t` (s) — LPDC/tilt-pour ve çift
  potalı büyük dökümlerde kullanılır. fikatia veri modelinde `DolumGirisi.acilmaSn/kapanmaSn`
  zaten var (blueprint §4) → çözücüde zaman-kapılı kaynak hücre olarak uygulanır.
- **Dolum yüzdesi hedefi:** MAGMASOFT "kütle/hacimce % seviyeye kadar doldur" seçeneği sunar
  (kısmi dolum analizi) → parite parametresi.

### 1.b fikatia için ÖNERİLEN parametre alanları

| Alan | Birim | Varsayılan | Min–Maks | Not |
|---|---|---|---|---|
| `dokumSuresiSn` | s | formülden otomatik | 0.5 – 600 | "Otomatik (formül)" / "Elle" seçmeli |
| `sureFormulu` | enum | malzemeye göre | GG-√W / GG-∛W / Çelik-log / K√W / Elle | alaşım DB'den önerilir |
| `akicilikK` | – | 1.0 | 0.5 – 4.0 | gri demir akıcılık katsayısı |
| `kutleDebisiGramSn` | g/s | ṁ = W/t | 1 – 10⁶ | süre ↔ debi çift yönlü senkron |
| `dokumSicakligiC` | °C | alaşım DB (örn. Al 720) | T_liq+20 – T_liq+300 | uyarı: superheat<40 → misrun riski |
| `superheatC` | °C | 90 (Al) | 20 – 300 | dokumSicakligi ile senkron |
| `girisSayisi` | adet | 1 | 1 – 32 | her giriş ayrı `DolumGirisi` düğümü |
| `girisKesitiMm2` | mm² | choke oranından | 1 – 10⁵ | otomatik: A=Q/v_hedef |
| `girisHizLimitiMSn` | m/s | 0.5 (Al) / 1.0 (GG) | 0.1 – 5.0 | aşımda sarı uyarı (entrainment) |
| `acilmaSn` / `kapanmaSn` | s | 0 / ∞ | 0 – t_dolum | gecikmeli giriş |
| `akisProfili` | enum | sabit | sabit/rampa/eğri(CSV)/sinüs | MAGMA "pouring rate curve" paritesi |
| `dolumHedefYuzde` | % | 100 | 5 – 100 | kısmi dolum analizi |
| `dokumYuksekligiMm` | mm | sahneden (havza kotu) | 10 – 5000 | H, choke hesabına girer |

### 1.c Kaynaklar
- https://www.zhycasting.com/unified-calculation-of-effective-pouring-time-for-large-castings/
- https://www.nickzom.org/blog/2020/04/22/how-to-calculate-and-solve-for-time-of-pouring-design-of-gating-system/
- https://www.scribd.com/document/358666991/Steel-Pouring-Times
- https://vietnamcastiron.com/aluminum-casting-temperature/
- https://bangid.com/knowledge-base/manufacturing/what-is-metal-casting/
- https://casting-china.org/the-castability-of-metals/
- https://www.researchgate.net/publication/233694614_Critical_gate_velocity_for_magnesium_casting_alloy_ZK51A
- https://grokipedia.com/page/entrainment_defect
- https://www.researchgate.net/publication/328478400_Effect_of_Pouring_Conditions_and_Gating_System_Design_on_Air_Entrainment_During_Mold_Filling

---

## 2. YOLLUK SİSTEMİ (gating)

### 2.a Formüller ve sayısal standartlar

**Yolluk oranı (gating ratio) = A_sprue : A_runner : A_ingate**

| Sistem | Oran örnekleri | Choke konumu | Kullanım |
|---|---|---|---|
| **Basınçlı (pressurized)** | **1:2:1**, 4:8:3, 1:0.75:0.5 | ingate | Gri demir, sfero — yolluk hep dolu, hava emmez; giriş hızı yüksek |
| **Basınçsız (unpressurized)** | **1:4:4**, 1:2:4, 1:3:3, 1:6:6 | sprue tabanı | Al, Mg, çelik — hız düşürülür, oksit/türbülans hassas alaşımlar |
| Çelik pratik | 1:2:2, 1:2:1.5 | sprue tabanı | erozyon+oksit dengesi |
| Al kokil/eğilmeli | 1:2:4 → 1:4:4 | sprue tabanı | Campbell: giriş hızı <0.5 m/s hedefi |

**Choke alanı (AFS/Bernoulli):**
```
A_choke = W / (ρ · c_d · t · √(2·g·H))     [m²]
```
- W: dökülen toplam kütle [kg], t: döküm süresi [s], c_d: 0.6–0.9, H: efektif metalostatik yükseklik.

**Efektif yükseklik H (giriş tipine göre):**

| Yolluk tipi | H formülü | Not |
|---|---|---|
| Üstten (top) | `H = h` | h = havza→giriş yüksekliği |
| Alttan (bottom) | `H = h − c/2` | c = kavite yüksekliği |
| Yandan/derz (parting) | `H = h − p²/(2c)` | p = derz üstü kavite yüksekliği |
| Basamaklı (step) | kademe başına ayrı H | üst kademeler devreye girdikçe H düşer |

**Sprue konikliği (taper) — aspirasyon önleme:**
```
A_üst / A_alt = √(h_alt / h_üst)      (süreklilik + Bernoulli)
```
Ters koniklik yasak; pratik: %2–5 koniklik veya hesaplanan hiperbolik profile içten teğet.

**Türbülans sınırları:**

| Kriter | Eşik | Yorum |
|---|---|---|
| Reynolds `Re = ρ·v·D_h/μ` | < 2 000 | tam laminer — ideal ama pratik değil |
| Pratik yolluk aralığı | 2 000 – 20 000 | kabul: yüzey türbülansı yoksa (kapalı kanal) |
| Re > 20 000 | riskli | ciddi hava/oksit karışması, kalıp erozyonu |
| Weber `We = ρ·v²·L/σ` | < 1 ideal, > ~100 kritik (~) | serbest yüzey türbülansı (web motorunda mevcut) |
| Giriş hızı | Al ≤ 0.5 m/s; GG ≤ ~1 m/s | bölüm 1 kritik hız |

**Yolluk tipleri:**

| Tip | Artı | Eksi | Tipik |
|---|---|---|---|
| Üstten | doğru sıcaklık gradyanı (sıcak üstte), yüksek verim | düşme türbülansı, erozyon | basit/alçak GG parça |
| Alttan | min. türbülans, erozyon yok | ters gradyan (sıcak altta) → besleyici zorlanır | Al, çelik, derin parça |
| Yandan (derz) | ikisinin dengesi, modelleme kolay | derz çapağı | genel amaç |
| Basamaklı (step) | derin parçada her kademede sıcak metal, türbülans azalır | yapım zorluğu, zamanlama hassas | uzun/dik parçalar |

**Kum vs kokil (permanent mold) farkları:**

| Konu | Kum | Kokil |
|---|---|---|
| Yolluk oranı | 1:4:4'e kadar basınçsız | daha kompakt, 1:2:4; eğilmeli dökümle (tilt) hız kontrolü |
| c_d | 0.6–0.75 (pürüzlü) | 0.8–0.9 (düz yüzey) |
| Filtre | seramik köpük yaygın (10–30 ppi) | daha az |
| Hava tahliyesi | doğal geçirgen + vent | vent kanalı zorunlu (0.05–0.15 mm derz) |
| Döküm süresi | formül standart | genelde daha kısa; tilt-pour eğrisi |

### 2.b fikatia için ÖNERİLEN parametre alanları

| Alan | Birim | Varsayılan | Min–Maks | Not |
|---|---|---|---|---|
| `yollukSistemTipi` | enum | basınçsız | basınçlı/basınçsız | alaşıma göre öner (Al→basınçsız) |
| `yollukOrani` | metin/3-sayı | 1:4:4 | her terim 0.3–10 | preset combo + özel |
| `chokeAlaniMm2` | mm² | formülden | 5 – 10⁵ | otomatik hesap + elle override |
| `cdKatsayisi` | – | 0.72 | 0.5 – 0.95 | kalıp tipinden öner |
| `girisTipi` | enum | yandan | üstten/alttan/yandan/basamaklı | H hesabını değiştirir |
| `sprueKonikligi` | % | otomatik (√h oranı) | 0 – 20 | aspirasyon uyarısı |
| `runnerKesitTipi` | enum | trapez | trapez/dikdörtgen/dairesel | D_h → Re hesabı |
| `filtreVarMi` + `filtrePpi` | –, ppi | yok, 20 | 10 – 40 | basınç kaybı katsayısı ekler |
| `reynoldsUyariEsigi` | – | 20 000 | 2 000 – 10⁵ | sonuçta bölgesel Re haritası |
| `weberUyariEsigi` | – | 100 | 1 – 1000 | web motorundaki mevcut kriterle uyumlu |
| `basamakSayisi` | adet | 1 | 1 – 10 | step gating; kademe kotları sahneden |

### 2.c Kaynaklar
- https://foundrymax.com/what-is-the-difference-between-pressurized-and-unpressurized-gating-system/
- https://vietnamcastiron.com/gating-system/
- https://www.hengkecasting.com/gating-systems/
- https://www.sefunm.com/info/fundamentals-of-gating-system-design-for-sand-103397730.html
- https://www.sefunm.com/info/why-is-a-sprue-tapered-in-a-casting-gating-sys-103185607.html
- http://elearn.psgcas.ac.in/nptel/courses/video/112107239/lec11.pdf
- https://sf-foundry.com/the-4-main-types-of-gating-systems-which-one-is-right-for-your-casting/
- https://www.researchgate.net/publication/338366715_Numerical_Simulation_and_Evaluation_of_Campbell_Running_and_Gating_Systems

---

## 3. SOĞUTUCULAR (chill)

### 3.a Formüller ve sayısal standartlar

**Chill malzeme etkisi — arayüz ısı transfer katsayısı (HTC/IHTC):**

| Chill malzemesi | HTC aralığı [W/m²K] | Bağlam |
|---|---|---|
| Bakır | **4 000 – 8 000** (kum döküm Al, boyuta bağlı); tek yönlü katılaşmada 9 500 – 19 000 | en güçlü |
| Grafit | ~3 000 – 6 000 (~); ısı akısı çelik chillden yüksek | Al/kokil |
| Çelik | 5 000 – 6 500 (tek yönlü); kumda 2 000 – 4 000 (~) | standart iç/dış chill |
| Alüminyum | 3 000 – 6 000 | hafif chill |
| Gri dökme demir | 1 000 – 2 000 | en yaygın/ucuz dış chill |
| (Kıyas) silika kum | 300 – 800 | chillsiz taban değer |

Web motoru h-çarpanları (çelik 6×, bakır 12×, grafit 8× kum-tabanına göre) bu tabloyla tutarlı —
D1'de çarpan yaklaşımı korunabilir, D2+'da mutlak HTC tablosuna geçilmeli.
Not: bakırda boyut↑→HTC↑, Al/GG chillde ters korelasyon rapor edilmiş; temas kalitesi (hava
aralığı) belirleyici — simülasyonda `airgap`-bağımlı HTC ideal (MAGMA yaklaşımı).

**Chill boyutlandırma kuralları:**

| Kural | Değer | Not |
|---|---|---|
| Chill ağırlığı / soğutulan kesit ağırlığı | **0.5 – 2.0×** | latent+superheat'i yutacak kütle |
| Plaka chill maks. kalınlık | **80 mm** | üstü etki artırmaz |
| Çubuk chill maks. çap | **40 – 50 mm** | üstü etki artırmaz |
| Chill kalınlığı (pratik alt kural) | ≈ 1.0 – 2.0 × soğutulan kesit T (~) | yarı-sonsuz ısı emici koşulu |
| Modül etkisi | chill temaslı yüzey modül hesabında "soğuk yüzey" sayılır → efektif M ↓ | M_efektif = V / (A_kum + w·A_chill), w≈2–4 (~) |
| İç chill (internal) | eriyip parçayla bütünleşir; kütlesi kesitin %2–5'i (~) | alaşım uyumu zorunlu |

**Etki mesafesi:**
- Dış chill **uç bölgesi (end zone) uzatıcı** gibi davranır: çelik plakalarda uç-chill besleme
  mesafesini belirgin uzatır (AFS/SFSA kural takımında uç-chill ve alt-chill için ayrı çarpanlar
  verilir; bkz. Bölüm 4).
- Pratik: chill etki derinliği ≈ chill temas genişliğinin ~1–1.5 katı, düz duvarlı chill temas
  bandı ≤ ~13 mm (0.5 inç) önerilir (patent kaynaklı, ~).

### 3.b fikatia için ÖNERİLEN parametre alanları

| Alan | Birim | Varsayılan | Min–Maks | Not |
|---|---|---|---|---|
| `chillTipi` | enum | dış | dış/iç/uç(end)/alt(drag) | uç/alt tipi besleme-mesafesi çarpanına bağlanır |
| `chillMalzeme` | enum | dökme demir | çelik/bakır/grafit/Al/dökme demir/özel | HTC tablosundan |
| `htcWm2K` | W/m²K | malzemeden (GG:1500) | 100 – 20 000 | özel malzemede elle |
| `htcCarpani` | – | 6 (çelik) | 1 – 20 | D1 çarpan modu (web uyumu) |
| `kalinlikMm` | mm | soğutulan T×1.5 | 5 – 80 | 80 üstü uyarı "etki artmaz" |
| `temasAlaniMm2` | mm² | geometriden | – | sahnede yüz seçimiyle |
| `airgapBagimliHtc` | bayrak | kapalı | – | D4+ (gap-dependent HTC, MAGMA paritesi) |
| `icChillKutleOrani` | % | 3 | 1 – 8 | iç chill: kesit kütlesine oran uyarısı |
| `onIsitmaC` | °C | 25 | 0 – 400 | kokil chill ön ısıtma |

### 3.c Kaynaklar
- https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0924013605002219 (chill malzeme/boyut → HTC)
- https://www.researchgate.net/publication/272307849 (A319 chill IHTC)
- https://www.academia.edu/15648053 (Al–bakır chill superheat→HTC)
- https://www.researchgate.net/publication/261098765 (grafit/çelik kalıp ısı akısı)
- https://www.zhycasting.com/application-and-engineering-principles-of-chills-in-nodular-cast-iron-casting/ (plaka 80 mm / çubuk 40–50 mm)
- https://www.steel-foundry.com/blog/application-of-chills/

---

## 4. BESLEYİCİLER (riser / feeder)

### 4.a Formüller ve sayısal standartlar

**Chvorinov modül yöntemi:**

| Kural | Formül / Değer | Not |
|---|---|---|
| Chvorinov | `t_s = C·(V/A)ⁿ = C·Mⁿ`, n ≈ 2 | katılaşma süresi ∝ modül² |
| Modül kuralı | **M_riser ≥ 1.2 · M_kritik-bölge** (aralık 1.2 – 1.5) | Wlodawer standardı |
| Üçlü zincir | `M_parça : M_boyun : M_riser = 1 : 1.1 : 1.2` | yönlü katılaşma zinciri |
| Riser geometrisi | H/D = 1 – 1.5 (silindir; optimum ~1.0–1.5) | H/D>2 verimsiz |
| Silindir modülü | yan+alt soğuyan açık riser: `M = D·H/(4H+2D)`; H=1.5D → M≈D/5.33 | hızlı boyutlandırma |
| Besleme hacmi şartı | `V_riser · η ≥ β · (V_parça + V_riser)` | modülden bağımsız İKİNCİ şart |
| Açık silindirik riser verimi η | ~%14 (klasik), yalıtımlı ~%30–40, ekzo ~%50+ | pipe (çekme hunisi) sınırı |
| Çekme oranı β | çelik 0.025–0.04; Al 0.06–0.07; GG ~0–0.02 (grafit genleşmesi!); GGG 0–0.03; bronz 0.04–0.055 | alaşım DB alanı |

**Besleyici tipleri ve modül uzatma faktörü (MEF):**

| Tip | MEF (M_efektif = MEF × M_geometrik) | Not |
|---|---|---|
| Açık kum riser | 1.0 | referans |
| Kör (blind) riser | ~1.0–1.1; atmosfer maçası (Williams core) ile basınç avantajı | kör riser derz altında kalabilir |
| Yalıtımlı kovan (insulating sleeve) | **1.3 – 1.5** | web h-çarpanı 0.35 ile tutarlı |
| Ekzotermik kovan | **1.4 – 1.9** (25 mm kovan ölçümü: 1.9) | web h-çarpanı 0.15 ile tutarlı |
| Kovan H/D | 1:1 – 1.6:1 | ticari kovan kataloğu standardı |

**Besleme mesafesi kuralları (AFS/SFSA — Carlson & Beckermann güncel kural takımı):**

| Kural | Değer | Not |
|---|---|---|
| Klasik çelik plaka (geleneksel) | `FD = 4.5·T` (riser kenarından) | T = plaka kalınlığı; plakada W/T ≥ 5 |
| Klasik + uç chill | `FD = 4.5·T + 50 mm` | geleneksel kural |
| Klasik çubuk (bar, W/T≈1) | `FD ≈ 6·√T` (T inç) (~) | geleneksel kural |
| Güncel (Niyama-korelasyonlu, %2 RT sağlamlık) | W/T=1: `RZL/T + EZL/T ≈ 3.7`; W/T=7'de RZL/T ve EZL/T maksimuma ulaşır; `FD/T` maks **≈9.0** (W/T≈15) | FD = riser→en uzak köşe diyagonal mesafe |
| Uç etkisi (end effect) | uç bölge kendi kendini besler → uç yönünde FD artar | uç-chill EZL'yi büyütür → FD çarpanı >1 |
| Yanal besleme (riser arası) | uç etkisi yok → mesafe daha kısa; alt-chill (drag chill) riser-arası mesafeyi uzatır | çarpan tabloları AFS kural setinde |
| Süperheat/kalıp/alaşım çarpanları | kural setinde ayrı çarpan tabloları (süperheat↑ → FD↑; zirkon/kromit kum → FD↑; alaşım C içeriği etkili) | fikatia D2'de çarpan tablosu olarak uygulanmalı |
| Uygulama koşulu | kurallar yatay-eksenli, üstten/yandan riser, düşük alaşım çelik dökümler için türetildi | diğer alaşımlarda Niyama-tabanlı simülasyon esas |

**Riser boynu (neck) boyutlandırma (Wlodawer/pratik):**

| Riser tipi | Boyun kuralı |
|---|---|
| Yan riser (side) | `L_N ≤ D_R/3` (kısa tut); `D_N = 1.2·L_N + 0.1·D_R` |
| Üst riser (top) | `D_N ≈ 0.6–0.8 · D_R` (~); yükseklik kısa |
| Modül şartı | `M_boyun ≈ 1.1 · M_parça` (parçadan geç, riserdan önce katılaşsın) |
| Kırılabilir maça (breaker core) | boyun kesitini ~%40–50 daraltır, temizlik kolaylaşır (~) |

### 4.b fikatia için ÖNERİLEN parametre alanları

| Alan | Birim | Varsayılan | Min–Maks | Not |
|---|---|---|---|---|
| `besleyiciTipi` | enum | açık | açık/kör/yalıtımlı/ekzotermik | mevcut modelle uyumlu |
| `modulOrani` | – | 1.2 | 1.0 – 2.0 | M_riser/M_kritik; <1.2 kırmızı uyarı |
| `mef` | – | tipe göre (ekzo 1.6) | 1.0 – 2.0 | h-çarpan yerine/ile birlikte |
| `hBoyDOrani` | – | 1.5 | 0.8 – 2.5 | otomatik boyutlandırmada kısıt |
| `verimEta` | % | 14 (açık) | 8 – 60 | besleme hacmi şartında |
| `cekmeOraniBeta` | % | alaşım DB (çelik 3) | 0 – 8 | GG için 0 uyarısı (genleşme) |
| `beslemeMesafesiKurali` | enum | AFS-güncel | klasik-4.5T / AFS-güncel / Niyama-sim | D2 çarpan tablolu |
| `ucChillCarpani` | – | 1.15 (~) | 1.0 – 1.5 | end-chill FD çarpanı |
| `boyunUzunlukMm` / `boyunCapMm` | mm | D_R/3, formülden | – | modül şartı denetimli |
| `atmosferMacasi` | bayrak | kapalı | – | kör riser basınç deliği |
| `otomatikBoyutlandir` | buton | – | – | M_kritik → D,H çöz (H/D kısıtıyla) + hacim şartı denetle |

### 4.c Kaynaklar
- https://www.zhycasting.com/riser-design-methodology-for-steel-castings-a-comprehensive-analysis-of-traditional-and-simulation-based-approaches/
- https://old.foundrygate.com/upload/artigos/uCBMgMBZZRDCQXtWWCxk4oFtcPT7.pdf (SFSA Feeding & Risering Guidelines)
- https://link.springer.com/article/10.1007/s11663-002-0028-z (Carlson/Beckermann Part II — yeni FD kuralları)
- https://beckermann.lab.uiowa.edu/sites/beckermann.lab.uiowa.edu/files/2023-10/FeedingPart2.pdf
- https://beckermann.lab.uiowa.edu/sites/beckermann.lab.uiowa.edu/files/2023-10/Sleeves2016.pdf (kovan termofiziği)
- https://www.researchgate.net/publication/338892938 (ekzo kovan MEF 1.9 ölçümü)
- https://www.sanfoundry.com/casting-questions-answers-riser-design-1/
- https://www.giessereilexikon.com/en/foundry-lexicon/Encyclopedia/show/chvorinovs-rule-4627/

---

## 5. DÖKÜM YÖNÜ / POZİSYONU (orientation)

### 5.a Kriterler (sayısal + kural)

| Kriter | Kural | Simülasyon karşılığı |
|---|---|---|
| Kritik/işlenecek yüzeyler | **altta veya dikey** — cürufu/oksit/gaz yukarı yüzer, üst yüzey en kirli | dolum sonrası inklüzyon konsantrasyon haritası |
| Hot-spot konumu | **üstte, besleyici altında** kalacak şekilde çevir | hot-spot (son katılaşan) haritası riser erişiminde mi denetimi |
| Yönlü katılaşma | ince kesitler uzakta, kalın kesitler risere doğru — "modül merdiveni" artan sırayla risere | M artış zinciri kontrolü |
| Yerçekimi vektörü | dolumda alttan-yukarı sakin yükselme; katılaşmada çekme boşluğu en yüksek sıvı kotundan çekilir | g vektörü tüm çözücülere girdi (blueprint `yukarıYön` mevcut) |
| Maça/vent erişimi | maça başları derzde; hava kaçışı en üst noktadan | hava hapsi kriteri |
| Derin/dik parçalar | basamaklı giriş veya eğilmeli döküm (tilt) düşün | step gating (Bölüm 2) |
| Büyük düz yüzeyler | yatay büyük yüzeyden kaçın (gaz/kum kusuru toplar) → eğimli konumla | üst yüzey kusur haritası |
| Riser sayısı dengesi | pozisyon, besleme bölgelerinin (feeding zone) sayısını minimize edecek şekilde | FD kural denetimi bölge sayısı |

**fikatia parametre alanları:**

| Alan | Birim | Varsayılan | Not |
|---|---|---|---|
| `yukariYon` | vektör | +Z | mevcut (blueprint) — quaternion döndürme aracı |
| `kritikYuzeyler` | yüz-seçim listesi | boş | sahneden işaretle → sonuçta "kritik yüzey kusur skoru" |
| `oneriYonlendirme` | buton | – | hot-spot + kritik yüzey ağırlıklı otomatik oryantasyon önerisi (D2 "hayalet öneri" ile birleşir) |
| `derzDuzlemi` | düzlem ref | otomatik | cope/drag ayrımı; kör riser derz-altı denetimi |

### 5.c Kaynaklar
- https://manufyn.com/resources/design-guides/casting/casting-guide/
- https://www.sfsa.org/subject-areas/education/information-for-casting-designers/framework-of-designing/
- http://pandianprabu.weebly.com/uploads/4/9/4/3/4943529/unit_i_casting_design.pdf
- https://uark.pressbooks.pub/mechanicaldesign/chapter/design-for-casting-and-molding-principles-and-best-practices/

---

## 6. TİCARİ YAZILIM PARAMETRE SETLERİ — PARİTE HEDEFİ

### 6.a MAGMASOFT kullanıcı parametreleri (tespit edilen)

| Parametre grubu | İçerik |
|---|---|
| Dolum tanımı | birden çok döküm havzası, havza başına ayrı sınır koşulu; **pouring time / pouring rate / basınç eğrisi** (zaman serisi); tam dolum veya **kütle/hacimce % seviyeye kadar** dolum |
| HTC setleri | her **temas eden parça çifti** için HTC ataması (DB'den standart fonksiyonlar: sabit / T-bağımlı / **hava-aralığı (gap) bağımlı**) |
| Proses fazları | kalıp hazırlama → termoregülasyon → dolum → katılaşma → çıkarma → son işlem; **die cycling** (çok çevrim, ısınmış rejim) |
| Malzeme DB | alaşım + kalıp + kovan + filtre termofizik eğrileri (k(T), cp(T), f_s(T)...) |
| Sonuç/DOE | kriter haritaları + eğriler; **virtual DOE + otonom optimizasyon** (hedef fonksiyon: porozite/verim) |

### 6.b ProCAST kullanıcı parametreleri (tespit edilen)

| Parametre grubu | İçerik |
|---|---|
| Arayüz | mesh arayüz tipleri **COINC/NCOINC/EQUIV**; malzeme çifti başına arayüz HTC (DB'den ata) |
| Dolum BC | sprue üstünde **hız / kütle-debisi / basınç** sınır koşulu + döküm sıcaklığı; örnek: v=89 mm/s, T=1580 °C, kum HTC=500 W/m²K |
| Termal BC | kalıp dışına hava soğuması (film katsayısı + ortam T), radyasyon |
| Proses modülleri | LPDC basınç eğrisi, HPDC piston/intensification, tilt-pour açısal hız eğrisi, savurma RPM |
| Mikroyapı | CAFE tane yapısı, CET |

### 6.c fikatia PARİTE TABLOSU (hedef parametre kümesi)

| Parite kalemi | MAGMA | ProCAST | fikatia hedef dalga |
|---|:-:|:-:|---|
| Döküm süresi/debi/eğri (zaman serisi) | ✓ | ✓ | **D1** (`akisProfili` eğri desteğiyle) |
| Çoklu havza + havza-başına BC | ✓ | ✓ | D1 (çoklu `DolumGirisi`) |
| Kısmi dolum (% hedef) | ✓ | – | D1 (ucuz, ekle) |
| Parça-çifti HTC matrisi (DB) | ✓ | ✓ | **D2** (temas çifti algıla → HTC ata penceresi) |
| T-bağımlı HTC | ✓ | ✓ | D2 |
| Gap-bağımlı HTC | ✓ | ✓ | D4 (gerilme/çarpılma ile birlikte) |
| Kovan (sleeve) DB + MEF | ✓ | ✓ | D2 |
| Filtre basınç kaybı | ✓ | ✓ | D2 |
| Die cycling (çok çevrim) | ✓ | ✓ | D5 (blueprint mevcut) |
| LPDC/HPDC/tilt eğrileri | ✓ | ✓ | D5 |
| Besleme mesafesi kural denetimi (AFS) | kısmi | – | **D2 — fark fırsatı** |
| Otomatik riser/yolluk boyutlandırma | kısmi | – | **D2 — fark fırsatı** (hayalet öneri) |
| Virtual DOE / otonom optimizasyon | ✓ | kısmi | D6 |

### 6.d Kaynaklar
- https://www.magmasoft.com/en/company/press/press-releases-and-news/Startpage-MAGMA-South-America-MAGMASOFT-6.0-Simulation-Made-Easy
- https://www.magmasoft.com/en/solutions/release-6.1/
- https://www.magmasoft.com/en/solutions/magmasoft/
- https://link.springer.com/article/10.1007/s40962-024-01504-4 (LPDC optimizasyon, MAGMA parametreleri)
- https://www.mdpi.com/2075-1702/12/6/414 (gravite kum döküm HTC kimliklendirme)
- https://pdfcoffee.com/procast-user-manual-4-pdf-free.html (ProCAST arayüz/HTC/BC)
- https://www.zhycasting.com/boundary-conditions-and-thermophysical-parameters-of-valve-body-lost-foam-casting/
- https://www.zhycasting.com/setting-of-simulation-parameters-for-sand-casting-of-tractor-box/

---

## UYGULAMA ÖNCELİK SIRASI

1. **Döküm süresi formül motoru + debi senkronu (D1)** — `methoding.hpp`'ye malzeme-başına formül
   seti (GG-√W/GG-∛W/çelik-log/K√W); süre↔debi↔choke üç yönlü senkron. En ucuz, her şeyin girdisi.
2. **Alaşım başına döküm sıcaklığı/superheat varsayılanları + uyarı bantları (D1)** — AlasimDB'ye
   `dokumSicakligiOnerilen[min,max]` alanı; misrun/erozyon uyarısı.
3. **Choke/yolluk oranı hesaplayıcı + giriş hızı denetimi (D2)** — preset oranlar (1:2:1, 1:4:4...),
   A_choke formülü, Campbell 0.5 m/s eşiği, Re/We haritası. Yolluk öneri sistemine temel.
4. **Besleyici otomatik boyutlandırma (D2)** — M_riser=1.2·M + hacim şartı (η, β) + H/D kısıtı +
   MEF (kovan tipi); boyun kuralları. Web `FikoMethodingHesap` fikri genişletilir.
5. **AFS besleme mesafesi kural denetimi (D2)** — FD/T eğrisi (W/T bağımlı, maks 9.0) + uç-etkisi/
   chill/superheat/kalıp çarpan tabloları → riser sayısı/yerleşim önerisi. **Ticari yazılımların
   zayıf olduğu fark noktası.**
6. **Chill HTC tablosu + boyut kuralları (D2)** — malzeme→HTC DB, 80/40-50 mm sınır uyarıları,
   uç-chill FD çarpanı entegrasyonu.
7. **HTC parça-çifti matrisi penceresi (D2-D3)** — temas çifti otomatik algıla, DB'den sabit/T-bağımlı
   HTC ata (MAGMA/ProCAST paritesinin çekirdeği).
8. **Zaman-serili akış profili + gecikmeli giriş (D3)** — `akisProfili=eğri` (CSV/spline) + açılma/
   kapanma zamanı; VOF/CA çözücüde zaman-kapılı kaynak hücre.
9. **Oryantasyon önerici (D2-D3)** — kritik yüzey işaretleme + hot-spot/riser erişim skoru →
   otomatik döndürme önerisi.
10. **Gap-bağımlı HTC + die cycling + LPDC/HPDC eğrileri (D4-D5)** — blueprint dalgalarıyla aynı sıra.